Ο Ναός του Απόλλωνα, γνωστός και ως Πορτάρα, αποτελεί το πιο εμβληματικό μνημείο της Νάξου και ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής. Η ονομασία «Πορτάρα» αναφέρεται στη μεγαλοπρεπή μαρμάρινη πύλη του ναού, που δεσπόζει έως σήμερα στο νησάκι «Παλάτια» ή «Νησί του Βάκχου», στο βόρειο άκρο του λιμανιού της Νάξου.
Σύμφωνα με τη μυθολογία, στο μικρό αυτό νησί ο Θησέας εγκατέλειψε την Αριάδνη, την οποία αργότερα απήγαγε ο Διόνυσος με την ακολουθία του. Το νησάκι ενώθηκε με τη Νάξο μόλις το 1919, όταν κατασκευάστηκε ο λιθόστρωτος μίσχος που το συνδέει με την ξηρά.
Η ανέγερση του ναού ξεκίνησε γύρω στο 530 π.Χ. από τον τύραννο Λύγδαμι, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου οικοδομικού προγράμματος που περιλάμβανε σημαντικά δημόσια έργα και μνημεία. Ο ναός, αφιερωμένος στον θεό Απόλλωνα, σχεδιάστηκε σε ιωνικό ρυθμό και είχε εντυπωσιακές διαστάσεις — περίπου 59 μέτρα μήκος και 28 μέτρα πλάτος, με την είσοδο στη δυτική πλευρά.
Οι εργασίες διακόπηκαν οριστικά γύρω στο 524 π.Χ., μετά την ανατροπή του Λύγδαμι από τους Λακεδαιμόνιους. Μια δεύτερη εκδοχή αποδίδει τη διακοπή στην πολεμική σύγκρουση μεταξύ Σάμου και Νάξου, που καθιστούσε αδύνατη τη συνέχιση του έργου.
Κατά τον 5ο αιώνα μ.Χ., στα ερείπια του ημιτελούς ναού χτίστηκε χριστιανική εκκλησία, αφιερωμένη στην Παναγία την Παλατιανή. Η είσοδος της εκκλησίας σχηματίστηκε με τομή στη βάση της Πορτάρας, ένα ίχνος που παραμένει ορατό έως σήμερα. Αργότερα, τον 9ο αιώνα μ.Χ., προστέθηκαν χώροι λατρείας αφιερωμένοι στους Αγίους Νικόλαο και Κωνσταντίνο.
Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, μεγάλο μέρος των μαρμάρων του ναού χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του Κάστρου της Νάξου. Η τεράστια πύλη όμως, λόγω του βάρους και του όγκου της, παρέμεινε στη θέση της — ως διαχρονικό σύμβολο του νησιού και αψίδα που ενώνει το παρελθόν με το παρόν.
Ελληνικά
English